برای اولین بار بود که بدون امکانات معمول برای مصاحبه ای می رفتم اما پاسخ مثبت استاد آیدین آغداشلو مجالی برای صبر باقی نمی گذاشت. استاد با تمام مشغله ای که داشتند مصاحبه حضوری را پذیرفتند و این فرصت مغتنمی بود تا با استاد "آیدین آغداشلو" در مورد موقعیت گرافیک و گرافیست های ایرانی در زمینه تبلیغات به گفت و گو بپردازیم و آنچه در این مصاحبه می خوانید حاصل این گفتگوی صمیمانه استاد آیدین آغداشلو با نشریه مهندسی تبلیغات است.

شما سطح آگاهی و بینش طراحان گرافیک ایران را در زمینه تبلیغات چگونه ارزیابی می کنید؟
تبلیغات ایران مخصوصاً در سال های بعد از انقلاب حرکت اصلی و عمده خویش را در زمینه گرافیک فرهنگی انجام داد و در این مقایسه گرافیک تبلیغاتی تجاری ایران بسیار عقب مانده تر از گرافیک فرهنگی مان است. علل مختلفی منجر به این وضعیت شده است تا مدت ها عرضه کمتر از تقاضا بود پس تبلیغات چه سودی داشت. سال های جنگ و بعد از جنگ هنوز تبلیغات به مفهومی که معرفی کننده و عرضه کننده محصولی باشد که خرید آن بسیار ضروری باشد صورت نمی گرفت اما از سال هایی که تولید داخلی بالاتر رفت، خرید و واردات محصولات خارجی بیشتر شد نیاز به تبلیغات تجاری هم زیادتر شد. اما یادمان باشد که در این مدت هم دانشکده های هنری و آتلیه های گرافیک امکان و مجال برنامه ریزی علمی در مورد تبلیغات تجاری را پیدا نکردند.
وضعیت تبلیغات تجاری به چه شکلی است ؟
بسیاری که تبلیغات تجاری را دنبال کردند برحسب سلیقه و علاقه شخصی شان بود همچنان تعدادی از آتلیه های گرافیک تبلیغاتی به کار خودشان ادامه دادند و در این میان کسانی مانند آقای" کامران کاتوزیان" که برنامه ریز و گرافیست بسیار معتبری هستندتبلیغات درست را دنبال می کرد، ولی کافی نبود و این شد که با یک خلاء بسیار عمیق و گستردهدر زمینه طراحی گرافیک تبلیغاتی مواجه شدیم. آگهی ها و بیلبوردهایی که در این سال ها عرضه می شود نشانه واضحی از این خلاء هستند. بیشتر این بیلبوردها و آگهی ها حتی الفبای تبلیغات تجاری را رعایت نمی کنند و بدون هدف، بدون علم و اطلاع از زبان شناسی عمومی و اجتماعی نمونه های خارجی را الگوی خود قرار می دهند و تأثیر اندکی پیدا می کنند.
راه حل رفع این مشکل به نظر شما چیست؟
این کار راه حل فوری و بلافاصله ندارد ما هیچ مؤسسه آموزشی مهم که برنامه ریزی تبلیغاتی، کمپین تبلیغاتی و گرافیک تبلیغاتی را به طور صحیح و علمی مطرح کند و جوانان علاقمند را تربیت کند نداریم. شاید این اواخر مؤسسه ای که این کار را به طور جدی دنبال می کند کلاس های مؤسسه گرافیک ویژه است. بنابراین در رشته های گرافیک دانشگاهی تقریباً فقط گرافیست فرهنگی تربیت می شود و متأسفانه بسیاری از مدیران هنری، به علت نوع تلقی که در دهه های قبل از گرافیک تبلیغاتی مطرح بود از کار کنار کشیده اند. آنها گرافیک تبلیغاتی را به عنوان غلو و تبلیغ نادرست کنار می گذاشتند. شاید در این سالها مؤسسه های گرافیک تبلیغاتی که هنوز کار می کنند بتوانند از تجربه طراحان تبلیغاتی تحصیل کرده ای که در عین حال به روان شناسی ایرانی آشنا باشند استفاده کنند و نسل جدیدی از طراحان تبلیغاتی را پرورش دهند.
تأثیر تبلیغات بر گرافیک و بالعکس چگونه است؟
گرافیک، ابزار بصری تبلیغات چه در زمینه گرافیک فرهنگی و یا گرافیک تجاری است. بنابراین یک گرافیست در هر دو زمینه باید به روانشناسی مخاطب خود و تأثیر، نفوذ و کیفیت ابزار کارخودآگاهی داشته باشد و آن را بشناسد و این را به طور قطع می دانید که گرافیست خواه ناخواه محصولی را تبلیغ می کند که می تواند یک محصول فرهنگی و یا تولید کارخانه ای یا عرضه محصولی وارداتی باشد و درست در همین جاست که میان یک گرافیست و یک نقاش تفاوت عمیقی دیده می شود. یعنی یک گرافیست برفروش و تبلیغ امتیازات محصول ملزم است اما یک نقاش به جز نقاشی خود به هیچ مسأله دیگری ملزم نیست. بنابراین یک گرافیست کارآمد می تواند تبلیغ یک محصول را به نحوی شایسته انجام دهد و از طرف دیگر سفارش دهنده های کالاها اگر از سطح قابل توجه شعور حرفه ای و شناخت هنری برخوردار باشند، می توانند با ایجاد امکانات و تسهیلات کار گرافیست را رشد و تعالی ببخشند.
دید گاه شما نسبت به طراحان غیرحرفه ای و اثرات سوء آن برتبلیغات چیست؟
طراح غیر حرفه ای می تواند اثرات سویی از خود باقی گذارد که جبران آن حتی در یک نسل آسان نباشد. طراح غیر حرفه ای که در زمینه تبلیغات و روانشناسی تبلیغات تبحر و اطلاعی ندارد به خودی خود قادر به پیدا کردن قالب مناسب برای عرضه تبلیغ و فروش یک محصول را نمی تواند پیدا کند. پس هم سلیقه مردم را منحط می کند و نمونه های به شدت غلط و بی حاصل عرضه می کند و از طرفی باعث به فروش نرفتن محصولی می شود که تبلیغش به دست وی سپرده شده است.
طراحان غیرحرفه ای محصول جامعه ای هستند که جایگاه و وظیفه عوامل مختلف در هر زمینه ای تعیین و تنظیم نشده است و این نوع طراحان غیر حرفه ای که بیشتر نقاش متفنن هستند در عرصه ای وارد می شوند که بسیار خطیر است و هر اشتباهی به انحطاط یا ورشکستگی منجر می شود.
نظر شما نسبت به جایگاه هنر گرافیک در تبلیغات ایران چیست؟
گرافیک تبلیغاتی، بی شباهت به گرافیک فرهنگی مان نیست. نوعی آسان گیری و استفاده سطحی از امکانات کامپیوتر جایگزین تعمق و اندیشه و ابتکار شده است و بدین ترتیب در میان صدها نمونه که به چشم می خورد نمونه دریادماندنی بسیار کم است این مسأله علل مختلفی دارد. یکی از ابتدایی ترین علل، عرضه بسیار زیاد گرافیست های جوان از دانشکده ها است که بلافاصله وارد بازار کار می شوند و با پیشنهاد قیمت های بسیار ارزان امکان رقابت را از گرافیست های حرفه ای متعهد می گیرند و به همین خاطر وقت و فرصت زیادی را برای کمال بخشی به کارهایشان صرف نمی کنند. در مواردی هم سیلقه ناپخته این نوع از گرافیست ها با سلیقه ناپخته بسیار از سفارش دهندگان هماهنگی و هم خوانی دارد پس راحت تر سفارش های کار را می گیرند و علل دیگری که به طور طبیعی در این مجال جای بحث نیست. اما همچنان که در مورد گرافیک معاصر ایران صحبت می کنیم، گرافیست های فرهنگی ما بهتر از گرافیست های تجاری کار می کنند. گرافیست های فرهنگی تجاری ما بسیار پیشرفته تر از فیلم های تبلیغاتی و تیزرها هستند. عرضه مستمر این فیلم های تبلیغاتی و تیزرها که در تلویزیون پخش می شود گسترده ترین نمودار از سلیقه های منحط را فراروی ما می گسترد. اغلب این فیلم ها کند، خالی از ابتکار و ابداع و بدون اندیشه ساخته می شوند و مالامال از سرودهای مبتذل، آوازهای پیش پا افتاده و کج سلیقگی محض هستند.

منبع: نشريه مهندسي تبليغات – شماره 2