تبليغات و ارتباط آن با گروههاي سني و نوع جنسيت افراد / دكتر فاطمه فروحي
مطالعات و تحقيقات به ثبت رسيده كه در حال حاضر در دسترس ماست، به خوبي از نقش تبليغات در بازار جهاني ما را آگاه ساخته است.
اما شايد همهي ما از نحوهي چگونگي تبليغات، شرايط آن و حتي بافت جغرافيايي كه قرار است محصول ما در آنجا تبليغ شود و همچنين اطلاع از اين كه محصول مورد نظر براي چه گروه سني و كدام طبقهي جامعه و اين كه چه شرايط فرهنگي و مذهبي در آن قسمت حاكم است را به خوبي مطلع نباشيم. به طور مثال آيا ما تحقيقات و مطالعاتي بر روي خواستههاي گروههاي سني در امر تبليغات داشتهايم؟
آيا تاكنون به اين موضوع توجه كردهايم كه اين محصول براي جنس مذكر محسوستر و مورد استقبال بيشتر است يا برعكس؟
آيا تاكنون فكر كردهايم كه شرايط فرهنگي و نوع نگرش مردم و شناخت آنها در مورد تبليغات چگونه است؟
آيا تاكنون به جايگاه تبليغ مورد نظرمان فكر كردهايم؟
بله، متاسفانه در جامعهي ما نگاه درست و دقيقي به اين مطلب بسيار حساس وجود ندارد و تبليغات در اماكن نادرست، همچنين بدون توجه به اين موضوع كه كدام يك از اقشار جامعه بايد به اين تبليغ توجه كنند، نصب و اجرا ميشوند.
در امر تبليغات اولين شرط در نظر گرفتن گروههاي سني ميباشد كه شامل:
كودكان 3 تا 10 سال
نوجوانان 10 تا 15 سال
جوانان 15 تا 35 سال
افراد ميانه سال از 35 تا 50 سال
افراد مسن يا پير از 50 سال به بالا
سپس دومين قانون مهم بعد از تقسيمات گروه سني، در نظر گرفتن جنسيت، مذكر يا مونث بودن آنها ميباشد.
مرحلهي بعد، دقت ويژه به اين موضوع كه اين دسته افراد از كدام طبقهي اقتصادي و يا طبقهي فرهنگي جامعه ميباشند.
در نهايت شناخت و آگاهي كامل نسبت به اين موضوع و تكميل كار تبليغاتي با در نظر گرفتن شرايط نصب درست و يا جايگاه دقيق تبليغ مورد نظر ميباشد.
ما در ارتباط با همين موضوع، چكيدهاي از اطلاعاتي را كه تاكنون به ثبت رسيده در اختيار شما ميگذاريم. در مرحلهي اول گروه سني كودكاني از 3 تا 10 سال را بررسي ميكنيم.
آنچه كه در تبليغات در ارتباط با كودكان مهم ميباشد، دانستن اين موضوع است كه وجه اشتراك كودكان با يكديگر بسيار زياد ميباشد و اين برعكس افراد بالغ است كه با تغيير فراواني بين طبقات آنها چه از لحاظ فرهنگي و يا مذهبي و يا مالي روبهرو هستيم. به طور مثال تمامي كودكان علاقهي ويژهاي به رنگ دارند. شايد خانوادهها يا افراد ديگر فكر ميكنند كه كودكان رنگها را تشخيص نميدهند ولي آنچه كه صحيح است، آشنا نبودن نام رنگها براي كودكان است. آنها به صورت كاملي ميتوانند رنگها را از يكديگر تشخيص دهند.
در سه عنصر گرافيكي فرم، رنگ و نور كودكان به رنگ و فرم نگاه ويژهاي دارند. حال ما با نگرشي دقيقتر و باز به اين موضوع ميپردازيم. اما در شروع بايد ديد كه چه محصولي مورد نظر اين گروه سني ميباشد و اين گروه به چه چيزهايي در بازار امروزي علاقه دارند و سپس بعد از انتخاب محصول مورد نظر، بحث دربارهي چگونگي ارايهي اين محصول ميباشد.
در اين گروه سني كودكان، سه دسته از محصولات كارخانهها و كمپانيهاي توليدكنندهي وسايل سرگرمي كودكان و تقويت حافظه و بالا بردن استعداد آنها و نيز كتابها و نشريات ويژهي آنها هستند كه جزء مهمترين دسته از محصولات در ارتباط با اين ردهي سني ميباشند.
اگر به اصول روانشناسي كودكان برگرديم، خواهيم ديد كه كودكان هميشه به منحصر به فرد بودن اشيا و وسايل و از حالت طبيعي خارج بودن آنها و فضاي غير از فضاي واقعي علاقه دارند. پس به اين نتيجه ميرسيم كه از پايه تا انتهاي كار بايد دقت ويژهاي در جهت ساخت و تدارك بستهبندي محصول و يا حتي طرح اصلي ساخت محصول و نوع تبليغات و يا جايگاه و نصب آن داشت طوري كه مطلوب سليقه و خواستهي كودكان باشد.
يكي از مشخصههايي كه در كودكان وجود دارد قدرت بالاي يادگيري و در خاطر سپردن مطالب ميباشد كه همين امر كمك چشمگيري به پديدهي تبليغات در ارتباط با كودكان مينمايد.
جدول زير پروسهي شروع تا پايان تبليغ و ارتباط آن با كودكان را نشان ميدهد.
انتخاب محصول _____ انتخاب رنگ و فرم مناسب _____ اجراي تبليغ و سپس نصب يا قرار گرفتن صحيح آن در جايگاه ويژهي خود _____ آشنا كردن كودكان با اين محصول _____ اقدام به فروش محصول
ما در شروع كمي دربارهي انتخاب محصول صحبت كرديم و حال توضيح مسئله را گستردهتر ميكنيم.
كودكان از هر دسته و هر قشري كه باشند نياز به مواد غذايي چه در اوقات تفريح، چه در مهد كودكها و دبستانها و يا گردش و... دارند. از اين رو يكي از محصولاتي كه رابطهي مستقيم با كودكان داشته و بسيار وابسته به نوع طراحي و تبليغ در موفقيت خود و كسب بالاترين حد فروش ميباشد، محصولات غذايي است كه به صورت مستقيم و بدون طبخ و يا نياز به تركيب با محصول ديگر موجود ميباشد به طور مثال پاكتهاي شير و آب ميوه و نوشيدنيهاي كوچك، كيكها و بيسكويتها، بستني، شكلات و...
گروه بعدي محصولات آموزشي، سرگرمي و همچنين اسباببازي ميباشند و گروه بعدي موثر در كودكان مجلات، كتابها، انواع كاست CD و DVD هاي آموزشي و يا سرگرمي و يا داستان ميباشد. پس از انتخاب محصول انتخاب شكل و فرم آن مطرح است كه بايد با مشاوره با يك طراح، يك روانشناس تبليغاتي و صاحبين كالا به خوبي از ويژگيهاي فرم و نوع بستهبندي يا شكل دادن به محصول آگاهي يافت.
با مطالعه بر روي اصول تبليغاتي و روانشناسي كودكان به اين اصل برميخوريم كه كودكان به رنگهاي شاد و زنده كه داراي براقيت ويژهاي هستند و فرمهايي كه از حالت طبيعي و نرمال خود خارجند علاقهي شديد دارند.
اما در مقايسهي بين رنگ و فرم به اين نتيجهي ثبت شده ميرسيم كه بيش از 70 درصد كودكان رنگ شاد را حتي به فرمهاي بسيار فانتزي و غير واقعي و عناصر ديگر ترجيح ميدهند، به طور مثال اگر شما دو بسته شير پاكتي را به عنوان تغذيهي مدرسه در كيف كودك خود بگذاريد و به او حق انتخاب بدهيد با شرط اين كه يكي از بستهها به صورت كلاسيك (مكعب مستطيل) و ديگري به صورت هرمي شكل باشد به يقين كودك بستهي هرمي شكل را انتخاب ميكند. دومين حالت در كودكان علاقهي شديد آنها به بزرگ بودن كالا ميباشد زيرا كودكان درك عدد و وزن و ديگر اطلاعات محصول را ندارند و فقط به ازدياد يا بزرگي آن توجه ميكنند. در ارتباط با مثال بالا اگر يك بستهبندي شير پاكتي به شكلي طراحي شود كه داراي طولي به اندازهي 10سانتيمتر و ديگري به اندازهي طولي برابر با 7 سانتيمتر اما با وزني مشابه باشد، اطمينان داشته باشيد كه كودك پاكت 10سانتيمتر را انتخاب ميكند.
همين امر باعث شده تا مشاورين تبليغاتي در تمام دنيا به اين مطلب پي ببرند كه تمامي كودكان بيش از ديگران در گروههاي سني مختلف از قواي بصري خود بهره ميگيرند و به اين نتيجه رسيدهاند كه رنگ و انتخاب آن بيش از فرم و اندازهي آن ميتواند موثر باشد.
اما در انتخاب رنگ در عرصهي تبليغات ما از ثبات خاصي برخوردار نيستيم ولي طرح كلي براي آن داريم. به اين طريق است كه دختران در اين گروه به رنگهايي كه به نام ترش و شيرين معروفند، علاقهي خاصي دارند كه معمولترين و رايجترين آن رنگ سبزچمني (كه به رنگ ترش معادلسازي شده) و رنگ صورتي ( كه به رنگ شيرين معروف است) ميباشد.
همين تحقيقات باعث شد كه براي اولين بار كمپاني عروسك باربي آرم و بسته بندي تجاري خود را با تركيب اين دو رنگ به بازار ارايه كرد و با مطلق كردن رنگ صورتي در تمامي محصولات خود باعث شده تا هر فردي در هر كجاي دنيا با ديدن اين رنگ، سريع تصوير عروسكها و يا محصولات اين كمپاني در ذهنش تداعي شود. همچنين دريافتند كه جنس مونث در هر گروه سني علاقهي بسياري به رنگهاي سرد و رايحههاي خنك دارند. از اين رو مشاورين تبليغاتي براي مورد پسند بودن محصولاتي كه در ارتباط با اين جنسيت هستند هميشه از عناصر طبيعي يا غير طبيعي اما با رنگ سرد و به سادهترين حالت حتما از تركيب رنگ سفيد با رنگهاي ديگر براي سرد كردن آن استفاده ميكنند. اما در جنس مذكر چه كودك چه بزرگسال خلاف اين اصل حاكم ميباشد و تمايل شديد آنها به گرمي و ديدن حرارت در رنگ و يا حتي رايحه را ميتوان ديد كه همين اصل در كودكان پسر نيز ديده ميشود با اضافه كردن اين قانون كه كودكان پسر علاقهي شديدي به كنتراستهاي بالاي رنگي نيز دارند. براي اين گروه نمونهي موفقي كه در دست هست اسباببازيهاي تفريحي آموزشي كمپاني لگو ميباشد كه در قطعات پازلي شكل خود بسيار از كنتراستهاي سرمهاي و زرد يا سبز و قرمز و ديگر تضادهاي رنگي استفاده كرده است. اين كمپاني با موفقيت بالايي چه در امر تبليغات و چه در عرصهي توليد برخوردار بوده زيرا كه تمامي اصول ذكر شده مانند بزرگي قطعات، كنتراست رنگي، شاد و براق بودن رنگ آن، حالتهاي غير طبيعي و بافت عجيب آن را رعايت كرده و در محصولات آن مشهود است.
ما در بالا به اين موضوع اشاره كرديم كه در انتخاب رنگ ثبات ويژهاي را نداريم، حال ميتوانيم اشاره كنيم كه چطور به اين نتيجه رسيدهايم، گفته شد كه همهي ما با ديدن رنگ صورتي به ياد عروسك باربي يا سرمهاي زرد به ياد قطعات لگو ميافتيم. بله در بعضي زمانها حضور موفق بعضي از كارحانههاي توليدكننده باعث تاثير گذاري مستقيم بر روي ذهن افراد ميشود. از همين رو فقط براي دستهبندي رنگها بهتر است به اين موضوع توجه شود كه كدام گروه به رنگهاي گرم و پر انرژي علاقه دارند اما اين مطلب به اين منظور نيست كه كودكان اختلاف رنگ و يا شناخت آن را در اين طيف بالا احتياج دارند بلكه برعكس همين موضوع توسط كمپاني موفق هال مارك ثابت شده. اين كمپاني طبق تحقيقاتي كه توسط ديزاينرها و همچنين مشاورين تبليغاتي و روانشناسان خود داشت به اين مطلب كه كودكان به نكات بسيار ريز به صورت ذاتي اهميت ميدهند و براي آنها به صورت كاملي مشهود ميباشد در صورتي كه براي بزرگسالان به طور كلي به چشم نميآيد، رسيد.
آزمايش به اين طريق بود كه عروسكي به شكل خرس به رنگ خاكستري متوسط با يك بيني كه به شكل گرد و بسيار كوچك بود با رنگ آبي به طور مداوم با فرمهاي متفاوت توليد ميشد، بعد از چندي همان عروسك با همان ويژگي فقط با بيني صورتي رنگ وارد بازار شد كه كودكان دختر استقبال بيشتري از آن كردند و يا اين كه كودكان بر روي خرس بيني صورتي اسامي دخترانه و بر روي ديگري اسامي پسرانه گذاشتند و اين در صورتي بود كه در فرم صورت خرس هيچگونه اختلافي كه بتواند به كودك كمك كند تا تشخيص در نام گذاري آن را بدهد نبود و اين مطلب در تمامي عروسكها وجود دارد. مسئلهي بعدي پس از دقت بالاي كودكان به رنگ و نكات ظريف، ثبت اين مسئله بود كه افراد بزرگسال به ندرت متوجه اين اختلاف مي شدند. اين نكته باعث شد تا اين شركت بيش از پيش به مسئلهي رنگ در توليد ودر تبليغ اهميت دهد.
بعد از انتخاب محصول، رنگ و سايز وفرم را داشتيم كه نياز به فعاليت تبليغاتي با حفظ همان كاراكترها براي تبليغ محصول مورد نياز داريم. مثلا اگردر مشاوره با كارشناسان تهيهي محصول به رنگ سرمهاي و نارنجي در نظر گرفته شده بايد در مرحلهي تبليغ به شيوهي حساب شده و دقيق از همان عناصر و رنگها استفاده كرد تا تاثير دوچنداني در ثبت تبليغ در ذهن مصرف كننده داشته باشيم.
براي تبليغ محصول به جز مواردي كه از قواي بصري استفاده ميشود امكان استفاده از قواي شنوايي نيز وجود دارد. به طور مثال همانگونه كه ذكر شد كودكان ديدي تيزبينانه و قوهي درك و ثبت بالايي دارند كه از آن ميتوان در راستاي تبليغات شنيداري استفاده كرد. زيرا كه تبليغات ريتميك و آهنگين از بازدهي بالايي برخوردارند و كودكان به راحتي موزيك يا شعر تبليغاتي را حفظ ميشوند.
مثلا در اماكني كه كودكان با يكديگر هستند و درحين بازي كردن شعر ميخوانند تا ساليان طولاني در ذهن خود ميسپارند مانند شعرهايي كه كودكان در مدرسه حفظ ميكنند و تا زمان كهولت سن آن را به ياد ميآورند. پس يكي از طرق موفق تبليغ، ميتواند شنيداري نيز باشد. هر چند كه به كرات در كتب يا مقالههاي مختلف تبليغاتي ثبت شده كه اثر تصوير از صدا بيشتر ميباشد از همين رو بيشتر مشاورين تبليغاتي از استفادهي اين دو با هم بهره ميبرند كه ميتواند به صورت كليپهايي كه از تلويزيون پخش ميشود، باشد. يا اين كه به صورت عروسكهاي رباتي شكل يا عروسكهايي كه با قرارگيري يك انسان در پوشش لباسي يك شخصيت عروسكي است، صورت ميگيرد. اين موارد احتياج به بحث مفصلي دارد كه ما در اينجا به چكيدهاي از آن اشاره ميكنيم كه حتي در بين اين تبليغات نيز گروهي بر ديگري پيشي دارند و اين به چه علت ميتواند باشد؟
پس ما تا اينجا به برتري تصوير بر صدا آگاه شديم اما خود تبليغات تصويري به دستههاي گوناگوني تقسيم ميشوند مثل تبليغات تلويزيوني، اجرا توسط عروسكها چه به صورت رباتي و چه به طريقهي اجرا توسط انسان، تبليغات توسط مجلات و پوسترها، بيلبوردها و...
در گروه سني كودكان تبليغات بدون صدا يا حركت كمترين حالت جلب توجه را شامل ميشود مثل پوسترها، مجلات و...
نوع بعدي، تبليغات توسط تلويزيون و يا انواع رسانههاي بصري و يا اجراهاي نمايشي است كه ميتواند از همراهي موزيك و ريتم بهره ببرد كه بالاترين درجه را به خود جذب ميكند.
آيا تاكنون به اين موضوع دقت كردهايد كه خود اين تبليغات كه هم اكنون آنها را درجهبندي كرديم بسته به شرايط اقتصادي كارخانهي توليدكننده و يا وابسته بودن، شرايط فصلي، جغرافيايي يا فرهنگي ميتواند به صورت كامل جابهجا شود به طور مثال:
سادهترين روش ثبت تحقيق تبليغاتي است كه توسط يكي از دانشگاههاي اروپايي در مورد جابهجايي طبقات تبليغات بصري در فصول مختلف انجام گرفت. يكي از نمونههاي آن به اين طريق ميباشد كه بعد از يك سري تحقيق كافي و دقيق در بيشتر كشورها به اين نتيجه ميرسيم كه تبليغات تلويزيوني نسبت به تبليغات اجرايي توسط عروسكهاي رباتي يا انسان در دو 6 ماههي سال به صورت باور نكردني قابل جابهجايي با يكديگر از لحاظ رتبهبندي ميباشند كه به اين صورت ثابت شد كه تبليغ براي كودكان در تلويزيون در 6 ماه سرد سال يا فصل پاييز و زمستان دو برابر موفقتر نسبت به اجرا توسط عروسك در خيابانها يا پاركها و ديگر اماكن كه كودكان در آن حضور دارند ميباشد.
اما در 6 ماه دوم سال، برعكس اين قضيه حاكم است و اين به چند دليل بوده كه مهمترين آن كوتاه بودن روز در فصل سرد و همچنين در خانه ماندن كودكان به علت سرما ميباشد و البته مهمترين عامل، سرگرم بودن كودكان نيز به آموزش چه در مقطع دبستان يا پيش از دبستان است. اما در 6 ماه گرم سال با طولاني بودن روز اوقات بيشتري براي سرگرم كردن كودكان توسط خانواده يا كانونها وجود دارد. تمامي محيطهاي تفريحي ساعات بيشتري را كار ميكنند، خانوادهها در ايام تعطيل با درگيري كمتر فكري روبهرو هستند و عامل مهمتر انرژي بيشتر كودكان در اين فصل و تمايل بيشتر آنها به ارتباط و سرگرم شدن با انواع وسايل تفريحي ميباشد.
پس اين مسئله كه شرايط جغرافيايي و زماني تا چه اندازه در تبليغات مهم ميباشد نبايد هرگز به فراموشي سپرده شود و اميدواريم در كشورمان بستري فراهم شود تا در اين رابطه، اطلاعات جامع و كاملتري در اختيار دوستداران اين علم يا صنعت قرار گيرد زيرا كه دامنهي تبليغات به قدري گسترده و وسيع است كه حتي در چندين كتاب نيز گنجانده نميشود ولي اميدواريم كه با ذكر اين موارد به خوانندگان و علاقهمندان به صنعت و علم تبليغات كمك شود تا ديد بازتر و وسيعتري نسبت به اين علم وسيع داشته باشند و به آن زيركانهتر نگاه كنند.
در مبحث تبليغات و كودكان بايد حداكثر استفاده از مطالب روانشناسي كودكان انجام گيرد تا به بالاترين حد موفقيت كاري رسيد. به طور مثال يكي ديگر از اصول روانشناسي كودكان اين است كه كودكان به مسابقه علاقهمند بوده و گرفتن هديه و فراموش نكردن آن را در خود به صورت ذاتي دارا هستند پس اين فرصت مناسبي است براي تبليغات به اين طريق كه با برگزاري مسابقات در بين اجتماع كودكان به فرد برنده به عنوان جايزهي نمادي از خود آن محصول كه ميتواند شامل مدال يا تقدير نامهاي با درج آرم يا ليبل همان شركت و يا اهداي جايزهاي از محصولات خود كمپاني باشد كه بسته به موقعيت و شرايط اقتصادي كارخانههاي توليدكننده، متغير ميباشد.
بعد از اجراي تمامي اين موارد با مسئلهي ديگري كه در تبليغ محصول روبهرو هستيم جايگاه مناسب آن ميباشد چرا كه هر كدام از گروههاي تبليغي احتياج به شرايط و جايگاه ويژهاي دارند كه اگر در مكان آن دقت لازم به عمل نيايد ممكن است نتيجهاي كاملا معكوس را داشته باشيم.
به طور مثال براي پوسترها و يا بيلبوردها و هر گونه تبليغات كه به صورت ثابت و بدون نقش كلام و صوت ميباشد در مسيرهاي مدرسه، مهد كودك يا اماكن تفريحي كودكان واقع ميشود. حال اگر همين تبليغات در كنار دستگاههاي بازي در پاركها يا فروشگاهها نصب شود چطور؟ نتيجهاي دقيقا معكوس را ميدهد زيرا كه كودكان مجذوب دنياي پيرامون خود شده و ديگر توجهاي به يك شي بيصدا و ثابت بدون حركت را ندارند. بلكه در كنار اين وسايل بازي بهترين حالت ايجاد مسابقات تبليغاتي يا حضور عروسكهاي رباتي يا اجراي انسان ميباشد كه شور و اشتياق كودكان را نيز چند برابر كرده و همچنين باعث ايجاد رابطهاي نزديك بين كودك و محصول ميشود در صورتي كه اگر همين اجرا يا مسابقه در خيابان يا مسير حركتي ميبود تعداد بازديد كنندگان محدود و ارتباط كودك تنگتر ميشد.
همانطور كه نوع محصول مورد نظر براي تبليغ به شرايط آب و هوايي و ديگر شرايط ذكر شده ربط پيدا ميكند همچنين به مسئلهي مهم زمان شروع تبليغ نيز ارتباط مييابد به طور مثال:
تبليغات تلويزيوني در ارتباط با كودكان در ظهر اثر بالاتري نسبت به غروب يا شب دارد. همچنين اجراي نمايشي يا مسابقات تبليغاتي اثر بالاتري را در هنگام غروب آفتاب در مقايسه با ظهر دارا هستند.
با رعايت كردن شرايط ذكر شده به صورت قابل توجهي سطح فروش محصول در ارتباط و وابستگي آن به تبليغ بالا ميرود كه نوع سيستم فروش محصول ميتواند تا حدودي با نوع تبليغ آن رابطه داشته باشد مثل فروش محصول به صورت مستقيم در همان مكان كه محصول را تبليغ ميكنيم يا در همان زمان برقراري اجراي مسابقه. ولي به طور كلي اين مسئله رابطهي كمتري با تبليغ دارد و تا زمان اجراي اين مرحله همه چيز به صورت كلي تحت تاثير سيستم و نظام تبليغاتي آن ميباشد زيرا كه در اين مرحله كه شيوهي فروش آن ميباشد به گروههاي ديگري كه اقتصاد و فروش را در كارخانهها به عهده دارند (گروه مالي شركتها) ارتباط مستقيم دارد و مشاورين تبليغاتي فقط با در نظر گرفتن شرايط ميتوانند پيشنهادهاي خود را براي اجراي بهتر و موفقتر به اين گروه تقديم كنند زيرا كه تمام عوامل براي موفقيت در بازار دست به دست هم ميدهند تا محصول به بالاترين حد فروش برسد كه با كسب اين حالت موفقيت بالاتري براي هر يك از گروهها در نوع عملكرد خود ميباشد.
در قسمتهاي بعدي اشاره به ارتباط تبليغات با گروههاي سني ديگر خواهيم داشت كه از ضرورتهاي بيشتري برخوردار است.
منبع : نشریه مهندسی تبلیغات
(تعداد بازدید: 207 مرتبه)