ما مسلمانان از گذشته تا كنون در كليه امور دنيوي و اخروي خود از كتاب الهي و عترت رسول الله استعانت گرفته و سعي نموده ايم كه زندگي خود را بر طريق آن راهبري نماييم و بر آن شديم تا در اين راستا مقوله تبليغ و تبليغات را در قرآن مورد بررسي هر چند مختصر قرار دهيم كه در همين بررسي نچندان عميق نتايج زير حاصل شد و براي اطلاع علاقه مندان در اين نشريه وزين ارائه مي گردد انشاء الله مثمر ثمر بوده و قبول درگه حق تعالي افتد . و اما بعد .
تبليغ از ريشه بَلَغَ به معني رسيدن و بالغ شدن است . كلمات از ريشه بَلَغَ 77 مرتبه در كل قرآن و در 36 سوره و 73 آيه بكار رفته و مي توانيم با بررسي كوتاه در خصوص آيات موصوف در يابيم كه خداوند در برخي از آيات با اشاراتي روشن رفتار تبليغي كه مسئوليت رسولانش در مقاطع مختلف زماني و مكاني بوده بيان نموده است كه ما نيز مي توانيم جهت ارتقاء سطح علمي و كيفيت عملكرد خود در راستاي فعاليتهاي تبليغي كه براي خود و يا كارفرمايان طراحي و به ثمر مي رسانيم ، از اين خصلتها بهره مند شويم .
البته ما فقط به بعضي از آيات اشاره مي كنيم و قطعا" با مطالعه شما خواننده گرامي و تفكر در ساير آيات قرآن ، اشارات و موضوعات بيشتر و جديدي آشكار خواهد شد كه در همينجا تقاضا مي نماييم از نتيجه تحقيقات خود ما را محروم نكرده و در قبال ارسال اين نتايج به صندوق پستي انتشارات آزادي بيان در تهران 633/14515 يك جلد كتاب كُلّهُ سِر در باب علوم غريبه با هدف آشنايي با رموز اسماء الهي به رسم يادبود دريافت نماييد .
در آيات متعدد به موضوعي بر خوردم كه بيان آن در اينجا جهت ايجاد انگيزه براي مطالعه هرچه بيشتر و عميقتر قرآن مجيد خالي از لطف نيست .
خداوند در بسياري از موارد در دو بخش از يك آيه منظور خود را بيان فرموده و با بندگان خود صحبت كرده مانند آيه 13 از سوره الجاثيه و يا آيه 24 يونس و 3 رعد و 11 و 21 نحل و 21 روم و 42 زمر كه در بخش دوم آيه اشاره به اين مورد داشته كه موضوع آن آيه براي آنان كه اهل تفكرند نشانه اي از قدرت الهي است و يا در آن عبرتي براي آنان كه اهل تفكر هستند وجود دارد ، حال مي توان اينگونه اسنتباط نمود كه خداوند در قرآن مجيد تمام موضوعات مورد نياز ما را بيان فرموده ولي بصورت پند و اندرز و داستان و در لفاف و براي درك موضوع بايد كمي زحمت كشيد و در آيات قرآن تفكر كرد تا تفاوتي بين آنان كه مي انديشند و مي فهمند با آنان كه نمي دانند باشد ، در نتيجه اول خود و بعد سايرين را توصيه مي كنم به مطالعه قرآن و تفكر در آيات پر رمز و راز آن شايد كه خداوند ما را از متقين و تقوي پيشگان ( خدا ترس ) قرار داده و خود ، ما را هدايت كند و مصداق تفسير‹ هُدَيً لِلمُتَقيِن› باشيم انشاءالله.
لازم به تذكر است كه بررسي هاي بعمل آمده بر اساس ترجمان قرآن موجود در جامعه بوده و احتمال خطا را رد نمي كنيم .
خداوند در سوره الأعراف آيه 68 أُبَلِّغُكُمْ رِسالاتِ رَبّي وَ أَنَا ...
أُبَلِّغُكُمْ رِسالاتِ رَبّي وَ أَنَا لَكُمْ ناصِحٌ أَمينٌ(68)
پيامهاى پروردگارم را به شما مى‏رسانم و شما را اندرزگويى امينم.
و در سوره النساء آيه 63 أُولئِكَ الَّذينَ يَعْلَمُ اللّهُ ما...
أُولئِكَ الَّذينَ يَعْلَمُ اللّهُ ما في قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ في أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَليغًا(63)
خداوند از دلهايشان آگاه است. از آنان اعراض كن و اندرزشان بده به چنان سخنى كه در وجودشان كارگر افتد.
و در سوره المائدة آيه 67 يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ ...
يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النّاسِ إِنَّ اللّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرينَ(67)
اى پيامبر، آنچه را از پروردگارت بر تو نازل شده است به مردم برسان . اگر چنين نكنى امر رسالت او را ادا نكرده‏اى . خدا تو را از مردم حفظ مى‏كند، كه خدا مردم كافر را هدايت نمى‏كند .
و در سوره المائدة آيه 92 وَ أَطيعُوا اللّهَ وَ أَطيعُوا ...
وَ أَطيعُوا اللّهَ وَ أَطيعُوا الرَّسُولَ وَ احْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّما عَلى‏ رَسُولِنَا الْبَلاغُ الْمُبينُ(92)
خدا و پيامبرش را اطاعت كنيد و پروا كنيد. اگر رويگردان شويد بدانيد كه وظيفه پيامبر ما رسانيدن پيام روشن خداوند است.
و در سوره المائدة آيه 99 مي فرمايد ما عَلَى الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاغُ وَ ...
ما عَلَى الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاغُ وَ اللّهُ يَعْلَمُ ما تُبْدُونَ وَ ما تَكْتُمُونَ(99)
بر پيامبر جز رسانيدن پيام وظيفه‏اى نيست. و آنچه را كه آشكار مى‏سازيد يا پنهان مى‏داريد خدا مى‏داند.
و در سوره النحل آيه 82 فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّما عَلَيْكَ ...
فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّما عَلَيْكَ الْبَلاغُ الْمُبينُ(82)
اگر روى‏گردان شدند، جز اين نيست كه وظيفه تو تبليغى روشنگر است.
و در سوره الأنبياء آيه 106 إِنَّ في هذا لَبَلاغًا لِقَوْمٍ ...
إِنَّ في هذا لَبَلاغًا لِقَوْمٍ عابِدينَ(106)
و در اين كتاب تبليغى است براى مردم خداپرست.
و در سوره الأحزاب آيه 39 الَّذينَ يُبَلِّغُونَ رِسالاتِ اللّهِ وَ ...
الَّذينَ يُبَلِّغُونَ رِسالاتِ اللّهِ وَ يَخْشَوْنَهُ وَ لا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلاَّ اللّهَ وَ كَفى‏ بِاللّهِ حَسيبًا(39)
كسانى كه پيامهاى خدا را مى‏رسانند و از او مى‏ترسند و از هيچ كس جز او نمى‏ترسند، خدا براى حساب‏كردن اعمالشان كافى است.
و در سوره يس آيه 17 وَ ما عَلَيْنا إِلاَّ الْبَلاغُ الْمُبينُ ...
وَ ما عَلَيْنا إِلاَّ الْبَلاغُ الْمُبينُ(17)
و بر عهده ما جز پيام‏رسانيدن آشكارا هيچ نيست .
و در سوره هاي متعدد ديگر مواردي مشابه را بيان فرموده كه با صرفنظر از معاني تكراري ( هر چند كه تكرار نيز نشانه تاكيد بر موضوعي مشخص است و خدامند از عمل بيهوده منزه است ) در آيات مذكور تفكركرده و در مي يابيم كه اولا تبليغ اساس مسئوليت رسولان بوده و آنان در طول تاريخ موظف بوده اند كه پيام خدا را به اقوام خود با مختصاتي خاص برسانند كه در اينجا به مشخصات استخراج شده در معاني آيات بالا مي پردازيم .
1. تبليغات بايد داراي پيام آشكار باشد .
با توجه به اين مشخصه ما بايد در تبليغات خود يك پيام آشكار را به رخ مخاطبين بكشيم و اصولاً آگهي و تبليغ بدون پيام مشخص ، جسدي فاقد روح است .
2. محكم و رساء باشد .
در پيام تبليغاتي نبايد هيچ نشانه اي از تزلزل و ابهام وجود داشته باشد زيرا همين نكته فساد در آن تبليغ محسوب شده و مي تواند تبليغ را ابتر كند .
3. همراه با اندرز باشد .
چه زيباست كه در درون تبليغي كه در حال ارائه شدن به مخاطبين است اندرزي نهفته باشد و اين شاخصه قطعاٌ در ماندگاري آن تبليغ در اذهان كمك شاياني مي كند و چه بسا تبليغ مورد نظر تبديل به يك فرهنگ شده و تاريخي شود بعنوان مثال تبليغي را تصور كنيد كه آميخته با يك قطعه شعر يا ضرب المثل يا يك تصوير هنري باشد كه پيام اخلاقي را نيز يدك مي كشد .
4. روشنگر باشد .
بخش اعظم سوژه تبليغ ، در يك آگهي خوب بايد بيان شده و مخاطب نيازي به مطالعه بيشتر جهت اخذ اطلاعات اوليه نداشته باشد با بيان ساده تر مخاطب خيلي راحت بايد منظور تبليغ را دريافت كند و در حقيقت برقراري ارتباط با مخاطبين بدون موانع ذهني ، فيزيكي ، ديداري و شنيداري كه باعث رشد فكري نيز شود ، يكي از مشخصه هاي تبليغ موثر و كامل است .
5. سخني باشد كه در وجود شنونده كارگر افتد .
تاثير گذاري تبليغ از نظر استادان اين فن پوشيده نيست و يكي از اركان است كه در اينجا نيز بدان اشاره شده البته در فرهنگهاي مختلف روشهاي متفاوتي براي اين موضوع وجود دارد كه متفقاً بايد اصول ديني و انساني و احترام به حقوق ديگران را لحاظ كنند تا خدشه اي به عواطف عمومي وارد نشود .
6. كامل باشد .
عدم وجود نقصان در تبليغ از امتيازات آن محسوب مي شود و صاحبان سرمايه دقت نظري خاص در اين باره دارند و مسئولين تبليغات بايد سعي در ارائه طرحهايي كامل و بي نقص كنند .
7. كافي باشد و كفايت كند .
بيان كل منظور پروژه بايد در تبليغ لحاظ شده باشد كه اين شاخص همان حق صاحب سرمايه يا كالا است كه يك تبليغ موفق تمام حرفش را به مخاطب رسانده باشد كه مي توان در جامعه تبليغاتي نمونه هايي روشن از اين نوع يافت نمونه هايي كه با يك آگهي مدتها در سطح جامعه حضور دارند و نياز به طرحهاي جديد كمتر احساس مي شود .
8. به بلوغ رسيده باشد .
پروژه تبليغاتي را بدون عجله و با زمانبندي مناسب بايد ارائه داد تا خام و نرسيده نباشد و با مطالعه كافي همه نيازهاي مخاطب را از بُعد اطلاع رساني در بر داشته باشد در اين حالت است كه طرح تبليغاتي نافذ بوده و تا مدتها در اذهان تاثيرش بر جاي مي ماند .
9. اصل امانت داري در تبليغ و رساندن پيام رعايت شود .
امانت داري در دوبخش قابل تعمق و ملاحظه است اول از باب حقوق مخاطبين و دوم در باب حقوق صاحبان سرمايه يعني مسئول تبليغات موظف است كه حق مخاطب را در پروژه خود ملحوظ نظر داشته و ذهن او را با كلمات و يا عناوين فريبنده مورد هجوم قرار ندهد و در مقابل هم محصول صاحب تبليغ را كوچك نمايي نكرده و با رعايت كليه مولفه هاي توليد حق عمل را بجا آورد .
به اميد موفقيت دوستان و همكاران در كليه امور دنيوي و اخروي . والسلام

منبع: نشريه دانش تبليغات - شماره 14 و 15